Sołectwa

SOŁECTWA

W skład gminy wchodzi ogółem 11 sołectw, tj. Biegoszów, Dobków, Gozdno, Lubiechowa, Nowy Kościół, Podgórki, Rzeszówek, Rząśnik, Stara Kraśnica, Sędziszowa, Sokołowiec.


CHARAKTERYSTYKA

Biegoszów
(niem. Hohendorf) - mała wieś we wsch. części pogórza Kaczawskiego przy drodze do Wilkowa. Ciekawostką jest, że początkowo wieś nosiła przydomek "polski" co oznaczało, że została założona przez polskich osadników. W Biegoszowie nie powstał nigdy kościół; mieszkańcy należeli do dóbr von Zedlitzów z Nowego Kościoła. Biegoszów słynął z buntu chłopów, którzy w XVI w. sprzeciwili się von Leistowi, ówczesnemu możnowładcy. Prawdopodobnie w XVIII w. powstała tu szkoła ewangelicka. W XVIII-XIX w. próbowano w okolicy uruchomić wydobywanie rud miedzi ale zaniechano prac po stwierdzeniu zbyt małej ilości złóż. Po wojnie wyludnieniu wsi zapobiegło powstanie kopalni miedzi w Nowym Kościele. Sklep spożywczy, przyst. autob. szkol.
sołtys - Irena Gruszka , tel. 75 7 135 964

 

Dobków

(niem. Helmerichesdorf) - wieś wyjątkowa ze względu na swą historię. Jest wsią bardzo starą, należącą kiedyś do klasztoru cystersów z Lubiąża. Powstała pod koniec XII wieku. Leży w Rowie Świerzawy u podnóża Pogórza Wojcieszowskiego. Przez długi okres Dobków był zamieszkany wyłącznie przez katolików co stanowiło ewenement na Śląsku. Do dziś zachowało się kilka kapliczek, dowodzących religijności mieszkańców. W XVIII w. przebudowano kościół św. Idziego, który pełni dziś funkcje kościoła parafialnego (bardzo dobrze oświetlony, z funkcjonującym zegarem). W roku 2003 obchodzono uroczyście 800-lecie Dobkowa. Dawna szkoła obecnie funkcjonuje jako Wiejski Dom Kultury, w okresie letnim jako baza noclegowa studentów wydziałów geologicznych wyższych uczelni. 2 sklepy. Przyst. autobusowy.
Sołtys - Edward Grabski - tel. 75 7 135 374, 783 697 516

 

Gozdno
(niem. Hermswaldaw, Hermanswaldau) - niewielka wieś położona w pd. zach. części Pogórza Złotoryjskiego, przy drodze Świerzawa - Wilków. W dokumentach Gozdno pojawia się dopiero po wojnie 30-letniej. Posiadłość von Zedlitzów. Istniał tu dwór ze szkołą ewangelicką. Zabudowania z XIX w. Okolice Gozdna słyną ze złóż minerałów.
sołtys - Kazimiera Ciężka- tel. 75 7 135 381

 

Lubiechowa

niem. Liebental, Hohen-liebental) - długa wieś na Pogórzu kaczawskim, być może jedna z pierwszych na płn. części pogórza (I cz. XIII w.). Rozczłonkowana w XIV w. i scalona przez von Zedlitzów w XVII w. Do Lubiechowej zalicza się również Janochów, leżący przy drodze ze Świerzawy do jeleniej Góry. W przeszłości Lubiechowa słynęła jako ośrodek wydobycia i obróbki agatów i ametystów. Zabytki - piekny kościół św. Piotra i Pawła z 1260-1270 r. z cennymi polichromiami i brama wejściowa z murem obronnym.
Pałac z XVIII w. z parkiem dębów szypułkowych. po wojnie funkcjonujący jako ośrodek wczasowy, obecnie nieużytkowany. Dom Ludowy (obecnie Wiejski Dom Kultury z biblioteką) z XIX w. z salą balową.
Przyst. autobus. , 2 sklepy.
Sołtys - Aleksandra Matuszak - tel. 75 7 134 585, 697 683 123

 

Nowy Kościół
(łac. Nova ecclesia, niem. Neukirch am Katzbach) - największa wieś w gminie Świerzawa (dł. 3,4 km). położona wzdłuż Kaczawy na trasie Świerzawa - Złotoryja. Slady osadnictwa pochodzą z wczesnego średniowiecza, choć znaleziono tu również narzędzia z okresu plaeolitu i mezolitu. W Nowym Kościele von Zedlitzowie zbudowali jedną z siedzib rodowych - zamek w 1319 r. Wieś była silnym ośrodkiem reformacji. Już w 1518 r. przybył do wsi uczeń Lutra - Melchior Hoffman, który na zamku von Zedlitzów wygłosił kazanie (pierwsze na Śląsku). W XVII w. próbowano wydobywać w okolicach miedź lecz zrezygnowano ze stałej eksploatacji. Poczas kampanii napoleońskiej przez wieś przebiegała krótko linia frontu. W 1895 roku przeprowadzono linie kolejową ze Świerzawy do Złotoryi. Po wojnie , na bazie starych szybów uruchomiono kopalnię miedzi - zlikwidowaną w 1968 roku. Zabytki - riuny rom. kośc. NMP z XIII w. , kośc. MB Różańcowej z XVIII w.
We wsi kilka sklepów, trzy przyst. autobus. hotel "Pod bocianem", Wiejski Dom Kultury, biblioteka
sołtys - Zbigniew Zięba - tel. 75 7 124 210, 886 795 141


Podgórki
 

(łac. Hartmanni villa , niem. Hartendorf, Tiefhartmannsdorf) - najwyżej położona wieś gminy (400-520 m npm), ze wspaniałymi widokami i z niedaleko położonym kamieniołomem oraz Jaskiną Walońską Wieś powstała ok. XIV w. Dawniej obejmowała również Radzyń. Z Podgórek pochodził malarz niemiecki , tajny radca, hrabia Rzeszy Ferdinand von Harrach oraz attache w czasie Kongresu Wiedeńskiego - Konrad von Zedlitz. Podgórki słyną z KAPELLANKI - wody z miejscowej wytwórni i wspaniałego pałacu z 1728 roku - własności von Zedlitzów.
Po wojnie mieścił się tu ośrodek wypoczynkowy. Obecnie własnośc prywatna. Najważniejsza atrakcją turystyczną Podgórek jest wieża widokowa na bazie byłego kościoła z XVI w.  i osiemnastowieczny kosciół parafialny.
Przystanek PKS , sklep spożywczy.
sołtys - Justyna Sipowicz  - tel. 75 75 12 100

 

Rzeszówek
(niem . Reichennaldan); średniej wielkości wieś na krawędzi Rowu Świerzawy i Chełmów. Wieś zajmuje teren zbudowany z ordowickich łupków. Początki wsi nie są znane. Była to posiadłość rycerska, jednak niezbyt duża i bogata. Należała do von Zedlitzów , ale nie była ich siedzibą. W połowie XVI w. w okolicy Świerzawy podjęto poszukiwania złota i rud metali. W 1556r. stwierdzono, że w Rzeszówku istnieje złoto. Około 1700r. w środkowej części wsi wzniesiono pałac. Cztery lata później powstała szkoła ewangelicka, w 1786r. we wsi był folwark i młyn wodny.
przystanek autobusowy, 2 sklepy.
Sołtys - Wiesław Romejko - tel. 75 7 135 278, 782 459 833

 

Rząśnik

(Schiwale, Sonewald, Kseniówka, Stalowa Wola) – średniej wielkości wieś, leży na granicy Gór Kaczawskich i Pogórza Kaczawskiego. Jej górne zabudowania na pn-wsch zbocza Rogatki w Grzbiecie Północnym. Środkowe domy leżą w Rowie Wlenia a dolne pomiędzy Wysoczyzną Ostrzycy na pn-zach. i Działem Jastrzębskim. Okolice Rząśnika są terenem starego osadnictwa. W okolicach wsi stwierdzono ślady człowieka z paleolitu. W Rząśniku pracowały 2 młyny wodne o 4 kołach, tartak, wapiennik i cegielnia. W Rząśniku powstał kościół romański św. Trójcy z XIII w .
przystanek autobusowy, 3 sklepy.
Sołtys- Paweł LIpski tel. 75 71 25 179, 535 330 564

 

Sędziszowa
( niem. Rewersdorff) – Do połowy XVIII w. wieś w księstwie jaworskim, kolejno należała do powiatu złotoryjskiego obecnie do gminy Świerzawa. Wieś ta leży nad Kaczawą , stanowiącą ogniwo łańcucha osadniczego. Ciągnie się ok. 2,00 km.( z Wielisławem Złotoryjskim ciągnie się ok 3,00 km.) Sędziszowa rozlokowana jest na obu brzegach rzeki. Sędziszowa i Świerzawa tworzą praktycznie jedną miejscowość, dzieli je jedynie przejazd kolejowy. Sędziszowa jest jedną z najstarszych wsi na Pogórzu Kaczawskim. Powstała co najmniej równocześnie ze Świerzawą, potwierdza to lokalizacja kościoła śś. Jana i Katarzyny. Został on wzniesiony prawdopodobnie w 1159r. Na terenie Sędziszowej dolnej zachowały się ruiny uchodzące za pozostałości romańskiego kościoła
św. Katarzyny ( XIII w.) Wieś silnie ucierpiała podczas wojny 30-letniej. Sędziszowa cieszyła się sporym zainteresowaniem turystów. Przez wieś w 1895r. przeprowadzono linię kolei( Złotoryja- Świerzawa – Wojcieszów). W 1977r adoptowano Dwór na siedzibę ZGM w Świerzawie. Główną atrakcją Sędziszowej jest góra Wielisławka. Warto równiez zajrzeć do zabytkowego młyna, który obecnie jest własnością prywatną. Od 2003 r. rozpoczęto organizowanie Wianków pod Wielisławką.
Swietlica Wiejska czynna w weekendy, dwa sklepy, trzy przystanki PKS.
Sołtys - Jadwiga Grzybczyk tel. 75 71 26 067, 605 123 159

 

Sokołowiec

(niem. Falkenstein) – duża, bardzo długa wieś łańcuchowa nad Czernicą. Sąsiaduje od pn-zach z Łysą Górą , od zachodu z Ostrzycą. Jest dużą dobrze rozwiniętą wsią rolniczą jej okolice są widokowe, roztaczają się z nich panoramy Gór i Pogórza Kaczawskiego. Na terenie Sokołowca istniały trzy majątki, przy każdym z nich zachowały się pozostałości zabytkowych parków. W rejonie Sokołowca występują ametysty i agaty. W okresie reformacji stał się jedną z gmin ewangelickich ( były tam dwa kościoły, dwie plebanie, dwie szkoły). W 1870 –71r. poniżej dworu postawiono pomnik ofiar wojny 1866roku.
Zabytki: Romański kościół parafialny św. Jadwigi( pałac górny i dolny), zespól dworski z folwarkiem - na górnym Sokołowcu - obecnie odrestaurowany, własnośc prywatna.
Nowoczesna szkoła podstawowa.
kilka sklepów, przystanek PKS
Dolną część przecina żółty szlak wygasłych wulkanów prowadzący na Ostrzycę.
Sołtys: Krzysztof Pióro - tel. 75 7 125 244, 699 434 083

 

Stara Kraśnica
(łac. Sonove, niem. Alt Schonau) duża wieś ciągnąca się ok. 3,2 km. wzdłuż Kaczawy, o złożonej funkcji rolniczej i usługowej. Stara Kraśnica należy na pewno starych osad i wiązać należą z początkiem osadnictwa w dolinie Kaczawy. Nie jest jednak pewne kiedy powstała, przypuszczalnie w pierwszej połowie XII w. Na początku XVII w. rozpoczęto budowę nowej okazałej rezydencji na granicy Świerzawy i wsi, była to jedna z największych i najnowocześniejszych rezydencji w tej części Śląska. Wieś dalej rozwijała się i w początku XIX w. wybudowano szkołę ewangelicką i 5 folwarków jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo Świerzawy nigdy nie powstał tu kościół . Mieszkańcy należeli do parafii ewangelickiej i katolickiej w mieście. Wieś liczyła 134 domy, 3 młyny wodne, drogowy posterunek celny, i 2 warsztaty płuciennicze. Oprócz pałacu zwiedzającym polecano stary młyn nad potokiem i browar dworski. W zabudowaniach gospodarczych ulokowano PGR, odrestaurowano część starych domów, rozwijało się rzemiosło i handel, działa duży tartak. Zabytki - zrujnowany pałac.
2 sklepy, przystanki PKS i przewoxników pryw.
Sołtys: Tadeusz Kossowski- tel. 75 71 35 193, 668 049 175

 

INNE MIEJSCOWOŚCI

Janochów
( niem. Haynhauser, Johannsthal, ) Janochów jest to niewielka osada, należąca do Lubiechowej, położona na pn-wsch granicy Grzbietu Północnego i Pogórza Kaczawskiego. Leży na wysokości ok. 370-380 m. na pofalowanym terenie. Janochów powstał jako kolonia Lubiechowej Góry . W XVIIIw. tamtejszy majątek należał do Kaspra Ottona von Zedlitza. W 1825r. była kuźnia i budynki gospodarcze. Obecnie Janochów jest niewielka osadą, ładnie położoną przy drodze Legnica - Jelenia Góra.
Przystanek PKS

Lisiny
(niem. Fuchslocher) osada stanowiąca część Sędziszowej. Leży na prawym brzegu Kaczawy. Powstała w końcu XIX w. ale w dokumentacji pojawiła się dopiero w początku XX w. jako kolonia Sędziszowej. Było tu kilka domów i osada nigdy nie rozwinęła się.

Dzięciołów
( niem. Hanssbach, Helmsbach) Dzięciołów powstał prawdopodobnie krótko przed lub zaraz po wojnie 30- letniej jako kolonia Starej Kraśnicy. Nigdy nie stał się samodzielną wsią, zmienił tylko przynależność administracyjną w zależności od tego do którego majątku bywał przypisany. Obecnie jest to część Dobkowa w gminie Świerzawa. Jej nazwa wyszła już z użycia.

Dynowice
(niem. Schauthusen) od 1998r. część Nowego Kościoła w gminie Świerzawa. Dynowice są bardzo dobrze znane geologicznie zbieraczą minerałów . Nigdy nie były wsią samodzielną, podlegały pod Nowy Kościół z czasem stały się jego częścią. Leżą na lewym brzegu Kaczawy, przy drodze Złotoryja - Swierzawa. Dynowice powstały jako folwark obecnie są osiedlem rolniczym.
Przystanek PKS

Krzeniów
(niem. Taschenhof) niewielka osada tworząca pn. część Nowego Kościoła leży na obu brzegach Kaczawy. Krzeniów ma charakter przemysłowo- rolniczy. Wieś powstała prawdopodobnie w końcu XIV w. jako majątek rycerski. W XIX w. stanowił własność rodziny Kuhn. Był dwór z folwarkiem, szkoła ewangelicka, 19 domów. We wsi wybudowano kuźnię. W tym okresie Krzeniów stał się sporym ośrodkiem włókienniczym. Następnie powstała tkalnia jedwabiu, fabryka czekolady. W 1895r. przez Krzeniów przeprowadzono linię kolejową. W okolicy jedne z największych w polsce kamieniołomy bazaltu. Po reformie administracyjnej Krzeniów włączono do Nowego Kościoła. Charakterystycznym elementem krajobrazu wsi są stawy w rejonie folwarku i fabryki. Obecnie w Krzeniowie jest węzeł kolejowy, elemnt szlaku transportowego urobku bazaltowego PGP BAZALT
sklep, przystanek PKS

Różana
(niem. Rosenow) niewielka osada nad Kaczawą stanowiąca odosobnioną część Nowego Kościoła położona jest w malowniczym miejscu, okolice osady należą do najbardziej interesujących geologicznie na Pogórzu Kaczawskim. Różana jest małą ale starą wsią, pojawiła się w 1369 r. Właścicielami najdłużej byli baronowie von Zelditz . w XVI w. na południe Różanej rozpoczęto wydobycie złota. Pomimo iż Różana była małą osadą , cieszyła się sporą popularnością wśród turystów. Była tu znana gospoda w starej kuźni (leżała na trasie łączącej Nowy Kościół z ruinami zamku i schroniskiem na Wielisławce). Zachowała większość starych zabudowań które stanowią budynki mieszkalne i gospodarstwa. Do najcenniejszych należy młyn ( 1803 r.)
Przystanek PKS

Radzyń
( niem. Ratschin, Rathschinall) Radzyń leży na terenach zbudowanych ze staro paleozoicznych łupków zieleńcowych, zieleńców i ryolitów. Większość powierzchni zajmują użytki rolne. Radzyń powstał ok. 1680 r. w obrębie dóbr z siedzibą w Podgórkach, które były własnością von Zedlitzów. W Radzyniu były 34 domy, szkoła ewangelicka i młyn wodny. Według niezbyt pewnych przekazów podczas II wojny światowej w Radzyniu miał działać jakiś obóz jeniecki dla żołnierzy armii sprzymierzonych.
Przystanek PKS

Mochów
(niem. Hindermuche) - kolonia Starej Kraśnicy z dojazdem polna drogą. Zachowały się 2 zagrody. W XIX w. własność Mullera ze Starej Kraśnicy.

Jurczyce
(niem. Georgendorf) część Starej Krasnicy (z Mochowem i Dzięciołowem) choć położona daleko od niej przy drodze ze Świerzawy do Jawora. W dokumentach historycznych od XVIII w. jako majątek hrabiego Schweinitza. Kilka domów, warsztat samochodowy, budynki przedsiębiorstwa wikliniarskiego.

Bronków
(niem. Heidenhauser) - część Rzeszówka (ok. 16 domów); w przeszłości kolonia bez sołtysa ale z przedstawicielami do Rady Miasta w Swierzawie.

Posepsko
(niem. Muchlwalde) - mała osada, część Rząśnika przy drodze do Bystrzycy. Powstało w 1823 r. jako własnośc młynarza z Rząsnika o nazwisku Muller. Składała się z majątku, domku mysliwskiego i zabudowań gospodarczych.

Wielisław Złotoryjski
(niem. Wilenberg) niewielka osada, część Sędziszowej leżąca u podnóża Wielisławki znana z wydobycia złota w wiekach XV-XVIII. oraz z bliskości Organów Wielisławskich. Do dzis zachowały się sztolnie po dawnej eksploracji wzgórza.

(inform. na podstawie "Słownika geografii turystycznej Sudetów - cz. 7 - Pogórze Kaczawskie" pod redakcją M. Staffy - wyd. I-BiS)

 

Osadnictwo Gminy jest osadnictwem wiejskim, charakteryzującym się znaczną koncentracją przestrzenną z zachowaniem historycznej zabudowy oraz nielicznie nowym budownictwem jednorodzinnym i wiąże się głównie z rolnictwem. Gmina Świerzawa zaliczana była dawniej do gmin o wysokiej produktywności rolniczej - obecnie, pomimo tego, że posiada znaczący udział użytków rolnych w strukturze użytkowania powierzchni gminy, znacznie obniżyła swoją produktywność.