Szlak Kapliczek

 
 
 
 
 
 
Dobków jest jednym z miejsc, gdzie znajduje się zadziwiająco dużo kapliczek i krzyży przydrożnych. Wioska położona jest na granicy Pogórza Kaczawskiego i Gór Kaczawskich. Jej początki sięgają co najmniej 1203 r., kiedy została po raz pierwszy wymieniona w źródłach pisanych. Ma ona bardzo nietypową historię, bo od samego początku istnienia należała do klasztoru Cystersów z Lubiąża (blisko 75 km od Dobkowa). Dolny Śląsk od 1742r. należał do Prus i choć ten fakt sprzyjał rozwojowi protestantyzmu, to w 1786 r. wszyscy mieszkańcy Dobkowa byli katolikami, co stanowiło swoisty ewenement w tych stronach. Katolicyzm jako wyznanie dominujące utrzymywał się tu jeszcze długo po sekularyzacji dóbr klasztornych w 1810 r.. Obecni mieszkańcy Dobkowa albo przybyli tu w drugiej połowie lat 40-tych XX w., jako przesiedleńcy z terenu dawnych Kresów lub przybysze z Polski centralnej, albo są potomkami imigrantów. Jeden z Niemców, który po wojnie został w pobliskim Wojcieszowie wspominał, że Dobków był nazywany „Doliną Śmierci”. Przez długi czas ludność, która tu mieszkała nie wchodziła w związki z ewangelikami. Mieszkańcy zawierali małżeństwa między sobą, w wyniku czego dochodziło do bliskich związków pokrewieństwa między małżonkami. Taka sytuacja wiązała się z większą liczbą chorób, wrodzonych wad i wyższą umieralnością noworodków. Z tym mogło wiązać się powstanie części kapliczek i krzyży – w intencji „na przebłaganie”, „o uzdrowienie”, „o ocalenie”. Dopiero, gdy jeden z dziewiętnastowiecznych proboszczów zalecił podczas kazania, by mieszkańcy wioski wchodzili częściej w związki małżeńskie z osobami z innych miejscowości, sytuacja uległa poprawie. Tak duża liczba obiektów sakralnych (zwłaszcza tych powstałych w XIX w.) może się jednak równie dobrze wiązać z umacnianiem tożsamości mieszkańców Dobkowa po oderwaniu od dóbr kościelnych, wbrew działaniom władz świeckich.
 
1.                Kapliczka przy dolnym przystanku
 
Kaplica wotywna (mała budowla, która nie służy do odprawiania mszy i nabożeństw, lecz najczęściej zawiera tylko obraz lub figurkę cierpiącego Chrystusa, Matki Bożej lub Świętego, ze względu na małą przestrzeń jest  zdolna pomieścić zaledwie kilku modlących się) jest najstarszą w Dobkowie .
Wymieniona jest w spisie kapliczek wotywnych diecezji wrocławskiej z roku 1857 jako jedna z dwóch prywatnych kaplic w Dobkowie. Prawdopodobnie została wybudowana jeszcze pod koniec XVIII w. przez rolniczą rodzinę Dienst. Kaplica zbudowana jest na rzucie kwadratu, nakryta 4-spadowym daszkiem namiotowym. Naroża akcentowane są lizelinami w tynku, podobnie jak prostokątne okna i półkolisty portal.
W pamięci starszych mieszkańców wsi żywe są wciąż historie o „biednych duszach”, które nie znajdując spokoju błąkały się po wsi. Rzekomo dla ich zbawienia postawiono dwie dobkowskie kapliczki domkowe.
Kaplica została gruntownie odrestaurowana w 2010r.
 
2.                Krzyż przydrożny przy dolnym przystanku odrestaurowany w 2010r. z blaszanym zarysem Jezusa przy posesji nr 5.
 
Drewniany krzyż przydrożny ufundowany został najprawdopodobniej przez rolniczą rodzinę Haugner w XIXw.. W 2010r wymieniono drewniany krzyż oraz odrestaurowano postać Chrystusa namalowaną na blasze.
 
3.                Kapliczka domkowa koło przepompowni wody.
Kapliczka wotywna wybudowana na początku XIXw.  Założona na planie prostokąta, nakryta dwuspadowym daszkiem. W pamięci starszych mieszkańców wsi żywe są wciąż historie o „biednych duszach”, które nie znajdując spokoju błąkały się po wsi. To dla  ich zbawienia postawiono w Dobkowie dwie domkowe kapliczki (nr 1, nr 3). Fundatorem kaplicy była prawdopodobnie rodzina  Meyer – ówcześni mieszkańcy renesansowego dworu pochodzącego z drugiej połowy XVIw. (obecnie ruiny) położonego za kapliczką.
 
5.                Krzyż przydrożny na posesji nr 28.
Drewniany krzyż przydrożny ufundowany został najprawdopodobniej przez rodzinę rolników o nazwisku Kobert w XIXw.. Współcześnie odrestaurowano oryginalny drewniany krzyż oraz postać Jezusa Chrystusa namalowaną na blasze.
 
6.                Kapliczka wnękowa i krzyż przydrożny w Villi Greta.
Krzyż przydrożny i kaplica wnękowa nad głównym wejściem do domu mieszkalnego pochodzą z 1876r. Ich fundatorem był budowniczy domu Johann George Friedrich. Niedoczekawszy się potomstwa sprzedał gospodarstwo. Johan Wittwer kupił zagrodę dla swojego syna Paula, który był ojcem Grety- babki gospodarza funkcjonującego w tym budynku gospodarstwa agroturystycznego. W kapliczce wnękowej nad głównym wejściem do domu znajduje się niemiecka porcelanowa figura Matki Bożej z Dzieciątkiem.
Metalowy krzyż, stojący przed domem, osadzony jest w piaskowcowym postumencie, który tworzą dwa kamienne bloki. Górny ozdobiony jest rzeźbieniami, a na dolnym wygrawerowane są: data powstania cokołu oraz   imię i nazwisko fundatora.
 
7.                Figura św. Antoniego nad wejściem głównym do dawnego domu sióstr Marianek z Góry Karmel - Dobków nr 51.
 
Nad głównym wejściem do domu ulokowana jest figura św. Antoniego. Święty przedstawiony jest w stroju Franciszkanina z księgą w lewej dłoni. Święty Antoni jest patronem osób i rzeczy zaginionych, dzieci, górników, małżeństw, narzeczonych, położnic, ubogich i podróżnych.
 
14 sierpnia 1911 roku Zakon Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel (Marienschwestern) z Wrocławia założył w Dobkowie filię, w której pracowały dwie siostry i jedna nowicjuszka. Początkowo zajmowały się opieką ambulatoryjną nad chorymi, później prowadziły kursy robótek ręcznych. W 1917 r. pracę rozpoczęła trzecia siostra. Do 1933 r. siostry zajmowały mały dom w górnej części wsi. Z inicjatywy księdza Alberta Scholza wybudowano we wsi nowy dom dla sióstr – dom poniżej drogi. Nazwano go domem Alberta (Albertusstift). Od 1935 roku istniały w nim pomieszczenia dla osób starszych wymagających opieki, a od 1936 funkcjonowało przedszkole. Odrębny pokój służył do przeprowadzania małych zabiegów lekarskich. Dwie siostry, które pochodziły z Górnego Śląska i znały język polski, pracowały w Dobkowie aż do roku 1954.
Obecnie dom jest wykorzystywany do celów mieszkalnych.
 
 
8.                Kapliczka na górze Kaplicznej
 
Ta największa z Dobkowskich kapliczek została zbudowana około 1860r. dla wypełnienia ślubów przodka rodu Wittwer, któremu to przydarzył się wypadek podczas transportu drewna konnym zaprzęgiem. Osunął się on ze zbocza na dawnej wojcieszowskiej drodze dla bydła (Kauffunger Viehweg), która znajduje się poniżej kapliczki. W tej niebezpiecznej sytuacji prosił Matkę Bożą o pomoc. Ponieważ w tym wypadku ucierpiał jedynie wóz, jemu samemu i koniom nic się nie stało, kazał w miejscu zdarzenia na dawnej wojcieszowskiej drodze dla bydła postawić pamiątkowy słup na cześć Matki Bożej (ruiny znajdują się w dolinie poniżej), jak również wybudować na górce masywną kapliczkę z kamienia. Ponieważ kaplica stoi poza wsią, długie lata nie była pielęgnowana i popadała w ruinę. Przy okazji uroczystości milenijnych roku 2000 kapliczka została wyremontowana przez społeczność Dobkowa i znów jest symbolem wsi. W środku znajduje się prawie naturalnych rozmiarów statua Jezusa na Górze Oliwnej.
 
9.            Kapliczka - Grota Skalna przy Szkolnym Schronisku Młodzieżowym.
 
Kapliczka kamienna, która pierwotnie symbolizowała najprawdopodobniej Grób Pański wykonana jest z rodzimych skał - łupków zieleńcowych. Stoi na terenie przedwojennej plebani.
Okazały dom parafialny został zbudowany w 1875 roku. Do roku 1946 służył kolejnym proboszczom jako mieszkanie i kancelaria parafialna. W minionych wiekach proboszczowie sami zajmowali się uprawą ziemi na własne potrzeby. Parafia posiadała własny kawałek ziemi, zwany Wiedmuth, o powierzchni 45ha, obejmujący ziemię rolną i las. Po wysiedleniu ludności niemieckiej dom parafialny wykorzystywany był do lat 50-tych jako mieszkanie. Od roku 1968 w budynku mieściła się szkoła podstawowa. W ostatnich latach Dobkowianie wykorzystywali budynek jako dom kultury. Obecnie mieści się tu schronisko młodzieżowe.
 
 
10.        Kapliczka na posesji nr 87.
 
Dość dużych rozmiarów słupowa kapliczka usytuowana jest nietypowo bo z tyłu za domem i zabudowaniami gospodarskimi. Pochodzi najprawdopodobniej z XIXw.. Murowana z cegły przykryta jest dwuspadowym daszkiem nakrytym karpiówką. Wewnątrz kapliczki znajduje się stara drewniana rzeźba, przedstawiająca prawdopodobnie postać św. Piotra. Fundatorem kapliczki była rolnicza rodzina Jung.
 
11.        Kapliczka wnękowa w budynku gospodarskim (koło gniazda bociana) - nr 93.
 
Ta niewielka kapliczka wnękowa pochodzi najprawdopodobniej z XIXw.. Wewnątrz znajduje się ceramiczna figura Matki Bożej z Dzieciątkiem. Ufundowana została przez rolniczą rodzinę Dienst. Przed wojną gospodarstwo to liczyło 29ha. Jest to jedyna kapliczka w Dobkowie ulokowana w budynku gospodarskim.
 
12.        Przydrożna kapliczka cokołowa z wnęką nr 99.
 
Niewielka przydrożna kapliczka cokołowa z wnęką, zbudowana jest z cegły i przykryta dachówką karpiówką. Ufundowana została przez rodzinę Steinich w XIXw..
 
13.        Kapliczka cokołowa za posesją nr 108.
 
Kapliczka przydrożna ufundowana w XIXw. najprawdopodobniej przez rodzinę Fischer. Jest to kapliczka murowana, ozdobiona elementami z piaskowca. Na szczycie znajduje się odlany z żeliwa krzyż z korpusem Chrystusa. We wnęce znajduje się współczesna gipsowa figura Matki Bożej.
Według ustnych przekazów mieszkańców Dobkowa, kapliczka ta była świadkiem jedynej w Dobkowie potyczki wojennej. W miejscu tym podczas prowadzonej przez radzieckich żołnierzy zbiórki produktów rolniczych ówcześni niemieccy mieszkańcy zorganizowali zasadzkę. Zginęło kilka osób, a na kapliczce pozostały zniszczenia po kulach. Dopiero kilka lat po wojnie kapliczka została odnowiona.
 
14.        Krzyż z Jezusem i kapliczka wnękowa na posesji nr 84.
 
Drewniany krzyż przydrożny ufundowany został przez rodzinę Dienst – przodków autora monografii o Dobkowie - Franza Diensta, dzięki któremu udało się uzyskać tak dużo informacji o Dobkowskich kaplicach i krzyżach. Współcześnie odrestaurowano oryginalny drewniany krzyż oraz postać Jezusa  Chrystusa namalowaną na blasze. Nad głównym wejściem do domu znajduje się również kapliczka wnękowa z zachowanymi niemieckimi figurami świętych.
 
15.   Krzyż na posesji nr 74
 
Drewniany krzyż przydrożny ufundowany został najprawdopodobniej przez rolniczą rodzinę Klose w XIXw.. Współcześnie wymieniono drewniany krzyż oraz odrestaurowano postać Chrystusa namalowaną wyraziście na blasze. Przed wojną było w Dobkowie ponad 20 przydrożnych krzyży.
 
16. Cokół z Maryją (pomnik żołnierzy poległych w I Wojnie Światowej)
 
Pomnik ofiar wojny zbudowany został w 1921r. z piaskowca dla uczczenia ofiar pierwszej wojny światowej. Trzy ramiona tworzą postument, na którym stoi ponad dwumetrowa koryncka kolumna. Wieńczy ją figura Matki Bożej Królowej Niebieskiej z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Do lat 90-tych kolumnę  otaczali trzej aniołowie (figury zostały w latach 90-tych ukradzione), którzy trzymali koronę zwycięstwa (wieniec laurowy).

Pomnik jest nietypowy w swojej formie, symbolizuje i smutek z powodu ofiar wojny, a dzięki Matce Bożej rodziny ofiar miały zyskać wsparcie w nadziei na życie wieczne.  Pomnik jest bardzo dobrze zachowany. Niemiecki napis na tablicy brzmiał:


„Naszym drogim bohaterom
poległym w wojnie światowej 1914-1918
z wdzięcznością
od społeczności Kleinhelmsdorf
1921”

Po drugiej wojnie światowej wstawiono obecną tablicę.
Pomnik jest otoczony płotem wykonanym z kutego żelaza. Prawdopodobnym twórcą pomnika był lwówecki rzeźbiarz Berger. Kształt pomnika jest prawie identyczny z pomnikiem ofiar wojny, który został wykonany w 1921 r. w Pławnej Górnej w powiecie lwóweckim.

 

17. Kaplica cmentarna przy kościele.

Ta gotycka budowla znajdująca się przy zachodniej ścianie byłego przykościelnego cmentarza została wymieniona w ewidencji parafii już w roku 1677 podczas jej wizytacji przez Archidiakona Straussa. Pierwotnie jej wnętrze było stylizowane na ogród Getsemani (Ogrójec). W XIX wieku została znacznie przebudowana. Naroża kaplicy akcentowane są kamiennymi piaskowcowymi ciosami, a nad wejściem we wnęce znajdowała się płaskorzeźba w piaskowcu z wizerunkiem krzyża. Obecnie kaplica wykorzystywana jest jako kostnica tuż przed uroczystościami pogrzebowymi.

18. Żelazny krzyż na cokole przy posesji nr 77.

Ten skromny krzyż na piaskowcowym cokole ufundowany był najprawdopodobniej w XIXw. przez właścicieli gospodarstwa, z którego pozostała tylko mała szopka, stojąca za krzyżem – rodzinę Knoblich. Na reprodukcji starej pocztówki widzimy dach tej szopki na pierwszym planie. Niestety obecnie napisy znajdujące się na piaskowcowym cokole są nieczytelne.
 

 
Widok z wieży kościelnej w kierunku zachodnim.
 
 
19. „Krzyże na gospodarczym budynku przy domu nr 53”
 
W Dobkowie na wielu budynkach gospodarczych zaobserwować można wywietrzniki w kształcie krzyży. Przykładem tego jest budynek gospodarczy przed nami. Te drobne detale architektoniczne umacniały tożsamość mieszkańców miejscowości i wyróżniały Dobków również 100 lat temu, kiedy wieś była katolicką enklawą wśród miejscowości, w których dominowali protestanci.
 
 
20.      Figura Matki Boskiej przy posesji nr 56.
 
Piaskowcowa figura Matki Bożej Wspomożenia Wiernych powstała w roku 1811 i posiada cechy baroku ludowego. Matka Boża w lewej ręce trzyma berło, a w prawej małego Jezusa w koronie, który w dłoniach skrywa gołębia – symbol pokoju. W 1970 roku figura została przemalowana, a oryginalne napisy na cokole zatarto cementową zaprawą.
 
21.        Żelazny krzyż na piaskowcowym cokole na działce Zorzy Porannej.
 
Ten dość nietypowo usytuowany krzyż, odwrócony tyłem do drogi ufundowany został, jak wskazuje inskrypcja na boku cokołu, w roku 1862 przez małżeństwo: Johann Valentin Weigelt i Marie Josephe Weigelt z domu Grün. Krzyż powstał prawdopodobnie w intencji zarówno żałobnej jak i dziękczynnej. Z dwanaściorga dzieci fundatorów aż pięcioro nie przeżyło 1 roku, a troje 15 roku życia.
Ażurowy krzyż odlany jest z żeliwa, ozdobiony na końcach roślinnym ornamentem. Na skrzyżowaniu ramion krzyża przykręcone promienie tworzą aureolę dla postaci Chrystusa. Nad głową znajduje się tabliczka INRI, a pod stopami owalna tabliczka – obecnie bez napisu. U nasady krzyża stoi prawdopodobnie postać św. Jana Ewangelisty.
  Na piaskowcowym cokole wygrawerowano wiersz:
Wędrowcze zdrożony gdy szukasz spoczynku
Miłość Jezusowa przygarnia cię pobożnego i prowadzi
Z otwartymi ramionami pełnymi łagodności i miłosierdzia
z powrotem pod krzyż. Upadnij przed nim na kolana.”
 
 
22.        Krzyż drewniany na posesji nr 34.
 
Drewniany krzyż przydrożny ufundowany został najprawdopodobniej przez rolniczą rodzinę Jung w XIXw.. Współcześnie wymieniono drewniany krzyż oraz odmalowano na blasze postać Chrystusa.
 
 
23.        Stalowy krzyż na posesji nr 29.
 
Krzyż przydrożny ufundowany został w roku 1817 przez Johanna Antona Koberta o czym świadczy inskrypcja wyrzeźbiona na piaskowcowym cokole. Na krzyżu zawieszona jest postać Chrystusa, a u podstawy stoją Matka Boża Bolesna i św. Jan Ewangelista. Rodzina Heinke, która zamieszkiwała ten dom przed fundatorem straciła wszystkie pięcioro dzieci w trakcie porodu. Dlatego bardzo prawdopodobnym jest, że cokół z krzyżem ustawiony został w intencji szczęśliwych narodzin potomstwa kolejnych właścicieli domu, bądź w intencji dziękczynnej po szczęśliwych narodzinach.
Zagroda obok krzyża był domem kowala (pierwsza wzmianka o tym fakcie pochodzi z 1792r.), który pierwotnie obsługiwał dwór zarządcy Cystersów (ruiny dworu znajdują się 300m od tego miejsca).
 
 
24.        Kapliczka cokołowa z wnęką po drugiej stronie rzeki - Dobków nr 16.
 
Po drugiej stronie rzeki stoi niewielka przydrożna kapliczka zbudowana z cegły przykryta dachówką karpiówką. We wnęce nie zachowały się niestety oryginalne figury świętych. Ufundowana została przez rodzinę Grün, która była właścicielem domu do 1874r. lub rodzinę Wittwer, która później przejęła ten dom.
 
 
25.        Kapliczka cokołowa z wnęką przy posesji nr 12.
 
Niewielka słupowa kapliczka przydrożna zbudowana jest z cegły, przykryta daszkiem z karpiówki, nad którym zamocowany jest niewielki żeliwny krucyfiks. We wnęce znajduje się współczesna gipsowa figura Matki Bożej. Kapliczka pochodzi z XIXw. Jej fundatorem była najprawdopodobniej rodzina Böhm, która mieszkała w nieistniejącym już gospodarstwie, znajdującym się niegdyś w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
 
 
26.        Krzyż żelazny na cokole koło posesji nr 13.
 
Krzyż z XIXw. ufundowany został przez rodzinę ogrodników o nazwisku Knoblich. Do odlanego z żeliwa krzyża, którego wierzchołek i ramiona ozdobiono ornamentem, przymocowano promienie. Pod stopami Chrystusa znajduje się owalna tabliczka – obecnie bez napisu, a poniżej postacie uczestniczące w misterium Ukrzyżowania: Matka Boża Bolesna, św. Maria Magdalena oraz św. Jan Ewangelista. Krzyż umocowany jest na postumencie z piaskowca.
 
tekst: Krzysztof Rozpędowski (na podstawie publikacji Franza Diensta, Adama Deglera, Marka Staffy)